Vì sao thế hệ trẻ "sợ" nghe điện thoại? Sự thật về văn hóa giao tiếp mới
• Chia sẻ, Hỏi đáp
Đây là một "trớ trêu" điển hình: Một nhà báo thuộc thế hệ Gen X nỗ lực tìm số điện thoại để phỏng vấn một người... vốn chẳng hề thích nghe điện thoại.
Cô Sarah Curtis, một chuyên gia tư vấn thế chấp thuộc thế hệ Millennial tại Northland (Chủ doanh nghiệp The Straight Up Advice Company tại Kerikeri), luôn ưu tiên khách hàng nhắn tin, gửi email hoặc liên hệ qua website trước. Cô không muốn bị làm phiền bởi những cuộc gọi bất ngờ. Cách đây vài tháng, cô thậm chí đã gỡ hoàn toàn số điện thoại của mình khỏi Internet.
Tôi đã liên hệ với cô bằng cách nhắn tin trước, sau đó trao đổi qua email.
"Mọi thứ đang diễn ra rất tuyệt," Sarah chia sẻ.
"Đây là cách giúp chúng tôi lọc những khách hàng thực sự nghiêm túc. Họ tìm kiếm những lời khuyên chính thống chứ không đơn thuần là muốn nhấc máy lên nói chuyện càng nhanh càng tốt. Nhiều người nghĩ họ chỉ hỏi 'một câu nhanh thôi', nhưng thực tế trong ngành của chúng tôi, hiếm khi có thắc mắc nào giải quyết được nhanh chóng."
Sarah Curtis không phải là trường hợp duy nhất muốn nhận thông báo trước khi nghe cuộc gọi. Ngày càng nhiều người ngại nghe điện thoại; các tin nhắn thoại tự động cũng bắt đầu chuyển hướng người gọi sang nhắn tin thay vì để lại lời nhắn.
Điều này đặt ra một câu hỏi: Liệu có một "quy chuẩn ứng xử điện thoại" ngầm mới đang hình thành?
TS. Arianna Berardi-Wiltshire, Giảng viên cao cấp chuyên ngành Ngôn ngữ học tại Đại học Massey, hoàn toàn đồng tình với quan điểm này.
Công nghệ thay đổi quy chuẩn giao tiếp
Giải thích về xu hướng này, TS. Berardi-Wiltshire cho biết sự thay đổi trong phép lịch sự số xuất phát từ sự phát triển của công nghệ. Ngôn ngữ ở mọi hình thức luôn biến chuyển và con người đang dần thích nghi với điều đó.
"Chiếc điện thoại ngày nay đã rất khác so với trước đây. Theo thời gian, các chuẩn mực xã hội về giao tiếp qua điện thoại cũng đổi thay. Smartphone không chỉ dùng để nghe gọi, mà còn để nhắn tin, gửi email, lướt mạng xã hội hay gửi tin nhắn thoại."
Vì chiếc điện thoại luôn bên mình 24/7, mọi người trở nên tinh tế và cẩn trọng hơn về thời điểm cũng như cách thức liên lạc. Giao tiếp qua điện thoại hiện mang tính "xin phép" nhiều hơn.
"Trước đây, gọi điện là phương thức mặc định. Nhưng ngày nay, nhắn tin trước được xem là hành động lịch sự và tôn trọng người nhận, giúp họ chủ động phản hồi khi rảnh rỗi. Mọi người đều hiểu ai cũng có lúc bận rộn – như đang lái xe hay đón con."
Điện thoại – Từ thiết bị nghe gọi đến "đại sứ cuộc sống"
Anh Dave Semb, Quản lý cửa hàng One NZ tại Kerikeri với 16 năm kinh nghiệm trong ngành công nghệ, nhận định cách sử dụng điện thoại đã "bùng nổ" trong vài năm qua. Hộp thư thoại gần như không còn được ưa chuộng.
"Ban đầu, smartphone không được thiết kế như một chiếc điều khiển từ xa cho cuộc sống. Nhưng giờ đây, từ ngân hàng, sức khỏe, giấc ngủ, theo dõi thú cưng đến điều khiển thiết bị trong nhà... mọi thứ đều tích hợp trên di động. Nó không còn đơn thuần là thiết bị nghe gọi nhắn tin nữa."
Dù sử dụng các ứng dụng như WhatsApp hay Facebook Messenger, anh Semb vẫn ưu tiên gọi thoại trực tiếp: "Nhắn tin rất tốt cho các thông điệp ngắn, nhưng người ta dễ làm mất đi sự đồng cảm hoặc cảm xúc trong lời nói. Có thể tôi thuộc 'trường phái cũ', nhưng tôi vẫn thích nghe giọng nói hơn."
Quyền riêng tư và sự riêng biệt thế hệ
Về phía Curtis, cô chia sẻ chỉ nghe máy ngay lập tức khi cuộc gọi đến từ gia đình hoặc trường học của con.
"Chúng tôi kinh doanh hơn 9 năm và phương châm luôn là như vậy, chỉ là giờ đây tôi thoải mái lên tiếng hơn. Tôi luôn đặt mình vào vị trí khách hàng... Tôi không muốn ai đó gọi cho mình khi đang đi siêu thị để hỏi những câu mang tính riêng tư.
Các cuộc trao đổi ban đầu thường mất tới 30 phút. Chúng tôi muốn khách hàng ở trong không gian yên tĩnh, có thể suy nghĩ thấu đáo và trả lời câu hỏi mà không phải bận tâm xem có ai xung quanh đang nghe lén hay không."
Thói quen giao tiếp này cũng thể hiện rõ khoảng cách thế hệ. Thế hệ Millennials và Gen Z ưa chuộng mạng xã hội hoặc nhắn tin hơn.
TS. Berardi-Wiltshire – người có hai con gái tuổi teen chỉ gọi điện trong trường hợp khẩn cấp – phân tích: "Gen X lớn lên với điện thoại cố định nên vẫn mang định hình từ các quy chuẩn cũ. Việc thay đổi thói quen với chúng tôi khó khăn hơn. Trong khi đó, thế hệ trẻ sinh ra đã gắn liền với các công nghệ này. Họ không gọi điện không phải vì không muốn nói chuyện, mà vì họ có quá nhiều sự lựa chọn giao tiếp."
Tóm lại, văn hóa dùng điện thoại không hề thoái trào mà đang trên đà tiến hóa. "Các chuẩn mực xã hội vẫn tồn tại, chỉ là cách con người thể hiện sự lịch sự và tôn trọng lẫn nhau đã mang một diện mạo mới," TS. Berardi-Wiltshire kết luận.